Uniek interactief rapport toont aard en omvang van fossiele invloed in het Nederlandse hoger onderwijs
De banden tussen de fossiele industrie en de Nederlandse universiteiten zijn een bedreiging voor de academische vrijheid en ondersteunen de fossiele lobby. Dat blijkt uit de analyse van Woo-documenten die voor het eerst de structurele banden tussen fossiele bedrijven en Nederlandse universiteiten zichtbaar maken. Op dinsdag 16 december presenteert de Mapping Fossil Ties-coalitie de 68 meest opvallende casussen van hun driejarig onderzoek.
In een interactief rapport en een visualisatie, dat tot verder onderzoek uitnodigt, kun je deze invloed per universiteit, fossiele organisatie, type band, thema of zelfstandig via een zoekfunctie verkennen. Uit de analyse van meer dan 7000 Woo-documenten trekken vijf thema’s speciaal de aandacht:
- Nederlandse onderzoeksprogramma’s en -projecten leggen steeds meer nadruk op fossiele ‘oplossingen’ zoals CCS en waterstof. Deze verschuiving sluit nauw aan bij de actieve lobby van grote olie- en gasbedrijven in Nederland en Brussel om deze technologieën als speerpunt van het klimaatbeleid te positioneren.
- In de tien jaar sinds het Parijsakkoord zijn universiteiten nog volop betrokken bij onderzoek en onderwijs dat direct betrekking heeft op de winning van fossiele brandstoffen. Technische universiteiten ontvangen nog steeds financiering voor onderzoek naar LNG – vloeibaar aardgas.
- Beperking van de academische vrijheid: via geheimhoudingsclausules, veto-rechten en overdracht van intellectuele eigendom wordt controle over onderzoeksprocessen en -resultaten uitgeoefend en wordt een kritische analyse van bedrijfsactiviteiten ingeperkt.
- Tegelijkertijd worden universiteiten als platform gebruikt voor fossiele promotieactiviteiten, bijvoorbeeld voor het organiseren van PR en besloten netwerkactiviteiten van Saudi Aramco (Leiden, Maastricht) of het schrijven van beleidsrapporten met industriële partners (Utrecht).
- De aanstelling van medewerkers uit de fossiele industrie leidt als laatste tot belangenconflicten, zoals onderzoek naar de gezondheidsschade van fossiele brandstoffen door wetenschappers die onderdeel zijn van de lobby tegen regulering van die brandstoffen.
“Een olieman als voorzitter van de commissie voor onderzoek in het Poolgebied? Een zwijgcontract waardoor je als wetenschapper niks mag zeggen dat de reputatie van de fossiele industrie mogelijk schaadt? De relaties tussen universiteiten en de fossiele industrie reiken ver. Universiteiten die hun maatschappelijke opdracht serieus nemen moeten deze relaties expliciet tegen het licht houden en actie ondernemen.” Dr. Guus Dix (Universiteit Twente)
“Dit belangrijke onderzoek legt voor het eerst bloot hoe Nederlandse universiteiten bijdragen aan het bestendigen van de macht van grote fossiele bedrijven. Het is algemeen bekend dat deze bedrijven al decennialang aan klimaatobstructie doen, bijvoorbeeld door de klimaatwetenschap te ondermijnen, klimaatbeleid te vertragen en zichzelf te greenwashen. En universiteiten werken hier vooralsnog, bedoeld of onbedoeld, aan mee.” Dr. ir. Martijn Duineveld (Wageningen Universiteit)
Toegang
- Interactieve rapport: https://mappingfossilties.org/report/
- Visualisatie: https://visualisation.mappingfossilties.org
- Volledige database: www.mappingfossilties.org/database
- Mediaoverzicht academische fossiele banden: www.mappingfossilties.org/news
Ga zelf op onderzoek uit
De Mapping Fossil Ties-coalitie publiceert op 16 december het interactieve rapport dat onderzoekers, journalisten, medewerkers van universiteiten, studenten en andere geïnteresseerden direct toegang geeft tot de 68 meest opvallende banden tussen de fossiele industrie en Nederlandse universiteiten sinds het Parijsakkoord. Ook worden er vijf risico’s van fossiele betrokkenheid toegelicht die naar voren komen uit de analyse.
Naast het interactieve rapport, geeft een visualisatie inzicht in de hoogleraren en bestuurders met fossiele banden, en de werknemers van fossiele bedrijven die functies bekleden bij Nederlandse academische instellingen.
Voor het eerst is de omvang en de aard van fossiele samenwerkingen in de Nedelandse academische wereld in kaart gebracht. De database is gebaseerd op bijna drie jaar onderzoek met behulp van online zoekopdrachten en webarchieven, decentraal onderzoek op universiteiten, online publieke databases, transparantierapporten van universiteiten en ruim 7000 pagina’s aan WOO-documenten, waaronder contracten en afspraken over intellectueel eigendom, financiering en publicatie.
Ondanks de omvang van het rapport benadrukt de Mapping Fossil Ties-coalitie dat het niet compleet is: het onderzoek is decentraal en met beperkte capaciteit uitgevoerd, onder andere via ‘searchathons’ waarbij studenten, universiteitsmedewerkers en andere geïnteresseerden WOO-documenten hebben doorzocht. Er zijn nog meer inzichten en casussen te ontdekken in de onderliggende documenten en door aanvullend onderzoek. Het interactieve rapport bevat links naar al het materiaal en vormt zo een solide basis voor onderzoekers en journalisten om zelf verder te graven.
Context
Sinds 2023 zijn universiteiten begonnen met het publiceren van lijsten van extern gefinancierde hoogleraren, mede na berichtgeving in het Financieele Dagblad en Nieuwsuur en vragen van het Ministerie van OCW. Transparantie over externe onderzoeksfinanciering blijft echter achter. Daardoor was de omvang en de aard van de afspraken tussen universiteiten en fossiele bedrijven grotendeels onbekend.
Sinds eind 2022 zijn er verschillende acties geweest op Nederlandse universiteiten door studenten en medewerkers om hun universiteiten op te roepen de banden met de fossiele industrie te verbreken. In 2023 heeft zich een coalitie gevormd om deze banden in kaart te brengen, welke onderzoeksbureau Solid Sustainability Research heeft gecoördineerd. De online database bevat inmiddels meer dan 500 gecontroleerde banden. Het interactieve rapport en de visualisatie zijn hier een subset van.